اسم اصلي اش در شناسنامه طبيعي و جغرافياي نظامي "كرخه كور" بود.
رودخانه اي در جنوب كشور كه نزديكترين شهر به آن انديمشك است .
اين رودخانه در اوايل جنگ تحميلي بستر شهيدان بي شماري گشت و بال و پرهاي شكسته و لاله هاي نشكفته پرپر فراواني را به دوش خود تشييع كرد و به آغوش دريا سپرد.
آنقدر كه وقتي با چلچراغ وجود اين جواهر بي بديل ، يك پارچه نور و نور باران شد، اسمش را عوض كرد و ديگر كسي نتوانست او را كرخه كور صدا كند.
ايستگاه راه آهن حميد: جنب پادگان حميد، واقع در كيلومتر 40 جاده اهواز- خرمشهر.
يادآور بمباران هوايي قطار حامل مهمات ، همزمان با عمليات كربلاي پنج (واگنهاي منهدم شده همچنان در ايستگاه موجود است ).
ايستگاه حسينيه: واقع در كيلومتر 79 جاده اهواز- خرمشهر.
اين ايستگاه به همراه ديگر نقاط اين منطقه از ابتداي جنگ تحميلي به اشغال عراق درآمد و در مرحله اول عمليات بيت المقدس آزاد گرديد و پس از آن تا پايان جنگ محل استقرار نيروهاي پشتيباني و جهاد سازندگي بود.
منطقه عملياتي طريق القدس: عمليات طريق القدس در بامداد هشتم آذر 1360 با رمز مقدس يا حسين (ع) توسط يگانهاي ارتش ، سپاه ، بسيج و جهاد سازندگي از غرب سوسنگرد و حوالي روستاي دهلاويه آغاز شد و تا تنگه چزابه ادامه يافت .
در اين عمليات 650 كيلومتر مربع از خاك مقدس جمهوري اسلامي ايران به همراه هفتاد روستا، پنج پاسگاه و تنگه مهم چزابه ، رودخانه كرخه ، پل سابله و شهر بستان آزاد گرديد.
منطقه عملياتي كوشك: واقع در كيلومتر 62 جاده اهواز-خرمشهر، يكي از محورهاي هجوم ارتش متجاوز عراق از نشوه ، كوشك به سمت جاده و شهر اهواز بود كه تا بيست كيلومتري اين شهر پيشروي كردند.
اين منطقه پس از عمليات بيت المقدس يكي از مناطق پدافندي و محور شمالي در عمليات رمضان بود.
تپه هاي فولي آباد: اين تپه ها در سمت راست ابتداي جاده اهواز - سوسنگرد و در نزديكي پادگان شهيد غلامي قرار دارد.
روز هفتم مهر ماه 1359 ارتش متجاوز عراق خود را به حميديه رسانده بود و احتمال خطر ورود عراق به اهواز و سقوط مركز استان خوزستان پيش بيني مي شد.
بنابراين رزمندگان اسلام براي دفاع از اهواز و جلوگيري از پيشروي ارتش عراق در بالاي اين تپه ها مستقر شدند و با ايجاد انواع موانع به ويژه ميله هاي آهني به صورت ضربدري شكل در جاده و اطراف تپه ها، خود را آماده دفاع جانانه كردند و ارتش عراق هرگز نتوانست به اين منطقه برسد.
تپه عرفان: در يكي از موقعيتهاي تيپ 15 امام حسن مجتبي (ع)، روبروي حسينيه تيپ تپه بزرگي بود معروف به تپه عرفان كه بچه ها معمولاً بعدازظهر، حدود يك ساعت قبل از داخل شدن وقت نماز مغرب وضو مي ساختند و به بالاي آن مي رفتند و مشغول خواندن قرآن و تأمل در آيات الهي مي شدند. بسياري از افراد براي اين كه به اصطلاح لو نروند، براي خواندن نماز شب به پشت همين تپه كه ماسه زار بود مي رفتند.
مي گويند در گردان امام حسين (ع) اين تيپ ، نماز شب براي همه مثل نماز يوميه بود به گونه اي كه اگر كسي نماز شبش فوت مي شد، روز به عنوان تنبيه و تنبه خود صبحانه و ناهار و شام نمي خورد.
ارتفاعات ا... اكبر: اين ارتفاعات در شمال سوسنگرد و رود كرخه و حدفاصل سوسنگرد تا نزديكيهاي بستان قرار دارد (سمت راست جاده سوسنگرد به بستان ).
ارتش عراق پس از عبور از محور چزابه و اشغال بستان و سوسنگرد، اين ارتفاعات را هم به اشغال خود درآورد و پس از آزادسازي سوسنگرد توسط رزمندگان اسلام ، دشمن مواضع و نيروهاي خود را در اين ارتفاعات افزايش داد.
ارتفاعات ا... اكبر در عمليات امام علي (ع) در تاريخ سي و يكم ارديبهشت 1360 توسط رزمندگان اسلام آزاد شد.
دوكوهه: دوكوهه منطقه اي است در شمال انديمشك كه پس از شروع جنگ به صورت مهمترين پادگان در شمال خوزستان درآمد.
اين پادگان عقبه يگانهاي عمل كننده در عمليات فتح المبين بود و پس از آن نيز به پادگان اختصاصي لشكر 27 حضرت رسول (ص) تبديل شد.
پادگان عين خوش: متعلق به نيروي زميني ارتش و جاده انديمشك - سه راهي هفت تپه كه در عمليات فتح المبين آزاد گرديد.
پادگان حميد: واقع در كيلومتر 41. اين پادگان به اشغال متجاوزين درآمد و در عمليات بيت المقدس هنگام فرار و عقب نشيني به كلي منهدم گرديد.
پل كرخه: معروف به جسر نادري . حد نهايي تجاوز عراق و نقطه مقاومت رزمندگان اسلام كه با حضور قدرت مندانه در شرق رود كرخه ، مانع از عبور دشمن از اين رودخانه و رسيدن به هدف نهايي اش (اشغال شمال خوزستان ) شدند.
پل نادري در يازدهم مهرماه 1359 توسط ارتش جمهوري اسلامي آزاد شد و به عنوان پل پيروزي در عمليات فتح المبين به كار آمد.
پل سابله: پلي است روي رودخانه سابله كه سوسنگرد را به بستان وصل مي كند.
دشمن يك هفته پس از تصرف بستان در بيست و هشتم مهر ماه 1359، اين پل را اشغال كرد، اما در عمليات طريق القدس آزاد شد.
پل سابله نقطه مقاومت زرهي دشمن در عمليات طريق القدس و جنگ تانك به تانك رزمندگان اسلام است كه منجر به انهدام چندين دستگاه تانك دشمن گرديد.
آثار زرهي دشمن در كنار پل سابله هنوز باقي است .
باقيمانده پل بعثت: در ابتداي رودخانه اروند و انتهاي اروندكنار واقع است. اين پل ثابت در عمليات والفجر هشت توسط رزمندگان اسلام طراحي و نصب گرديد كه نمونه اي از خلاقيت و ابتكار مهندسي رزمي به شمار مي رود.
پل بعثت در محلي از اروند كه نهصد متر عرض و حداكثر دوازده متر عمق دارد، با استفاده از لوله هاي فولادي به طول دوازده متر و قطر 142 سانتيمتر ساخته شد و بهره برداري از آن در بيست و دوم مهر ماه 1365 آغاز شد.
جاده صاحب الزمان (عج) : واقع در كيلومتر 29 جاده اهواز- خرمشهر. اين جاده در عمليات خيبر احداث گرديد و رزمندگان اسلام براي رسيدن به جزاير مجنون و شط علي از اين جاده عبور مي كردند و قرارگاه خاتم الانبيا (ص) در ضلع شمالي ابتداي جاده صاحب الزمان (عج) قرار داشت .
جاده آبادان - ماهشهر: اين جاده در بيست و سوم مهر ماه 1359 به اشتغال دشمن درآمد و كساني كه از آن عبور مي كردند، از جمله شهيد تندگويان (وزير نفت ) و همراهانش اسير شدند.
براي آزادي اين جاده ، دو عمليات در سوم آبان و بيستم دي ماه 1359 به اجرا درآمد كه موفقيتي در پي نداشت و به نيروهاي خودي خسارات فراواني وارد شد. سرانجام اين جاده در عمليات ثامن الائمه (ع) آزاد شد.
تقاطع جاده زيد- شهيد شركت : واقع در كيلومتر 80 جاده اهواز - خرمشهر. جاده سمت راست (ضلع غربي تقاطع ) به سمت پاسگاه زيد و منطقه عملياتي رمضان متصل مي گردد.
رزمندگان اسلام در عمليات رمضان تا عمق ده كيلومتري خاك عراق و پاسگاه زيد عراق پيشروي كردند.
خط پدافندي رزمندگان اسلام تا پايان جنگ در آن نقطه بود. جاده زيد يكي از محورهاي مرحله سوم عمليات بيت المقدس بود.
جاده سمت چپ (ضلع شرقي تقاطع ) به سمت دارخوين مي رود و قرارگاه كربلا و بيمارستان صحرايي امام حسين (ع) در اين جاده قرار دارد.
تقاطع جاده جفير- خرمشهر و اهواز: جاده جفير به سمت منطقه عملياتي خيبر و بدر قرار دارد. نقاط اين مسير عبارتند از: دژ احداث شده در اول جاده سه كيلومتري پادگان حميد براي ايجاد سد دفاعي در زمان جنگ ؛ پاسگاه برزگر، محل قرارگاههاي تاكتيكي مختلف ؛ سه راهي فتح ؛ موانع و ميادين مين و سيمهاي خاردار؛ منطقه هورالعظيم كه پل خيبر و جاده سيدالشهدا (ع) به طول سيزده كيلومتر در هورالعظيم در زمان عمليات خيبر احداث گرديد؛ شط علي ، پد قايقهاي به كار گرفته شده در عمليات خيبر و يادآور حماسه هاي عمليات آبي - خاكي رزمندگان اسلام ؛ بيمارستان صحرايي امام رضا (ع) كه در عمليات خيبر و بدر مورد استفاده قرار گرفت و ايستگاه صلواتي جفير در تقاطع پاسگاه برزگر- جفير.
سه راهي دهلران : تقاطع منطقه عملياتي فتح المبين ، محرم ، والفجر مقدماتي و والفجر يك .
سه راهي قهوه خانه : واقع در منطقه چنانه به دهلران و ابتداي منطقه عملياتي فتح المبين كه تا انتهاي دشت عباس و عين خوش ادامه دارد.
اين مناطق در عمليات فتح المبين در تاريخ دوم مهر ماه 1361 به دست رزمندگان اسلام آزاد گرديد.
منطقه نسبتاً وسيعي است در جاده اهواز-خرمشهر، به سوي سوسنگرد كه نيروهاي شهيد والامقام دكتر چمران در اوايل جنگ تحميلي با عنوان جنگهاي نامنظم در آن فعاليت داشتند.
نام سابق آن "دشت ميشان" بود. بچه ها در آن منطقه رشادتهاي بسياري از خود نشان دادند تا از لوث وجود بعثيان آزاد شود و شد و پس از آن ، دشت آزادگان نام گرفت .
در اين منطقه هم اكنون يكي از تانكهاي به جا مانده از عراق در كنار جاده مشاهده مي شود و يك يادمان در ضلع شمالي جاده توسط بنياد حفظ آثار و ارزشهاي دفاع مقدس احداث گرديده كه تاريخ تجاوز عراق و حماسه دفاع مقدس رزمندگان اسلام در آن به نمايش درآمده است.
اين شهر از شهرهاي مهم خوزستان است كه از روز اول جنگ تحميلي ، زير آتش مستقيم توپخانه ، ادوات و حملات هوايي عراق قرار داشت و خسارات سنگيني به منازل ، اماكن و پالايشگاه آبادان وارد گرديد.
عراق با عبور از كارون و اشغال جاده آبادان - اهواز و آبادان -ماهشهر، اين شهر را به محاصره خود درآورد.
تا اين كه پس از پيام حضرت امام خميني (ره) كه فرمودند: "حصر آبادان بايد شكسته شود"، رزمندگان اسلام و يگانهاي ارتش و سپاه اولين عمليات هماهنگ خود را به نام ثامن الائمه (ع) در پنجم مهر ماه 1360 در اين نقطه به اجرا درآوردند و آبادان را از محاصره عراق خارج نمودند.
لشكر 77 پيروز ثامن الائمه هر سال در آبادان يادمان و نمايشگاه برگزار مي كند.
جزيره مينو: واقع در ضلع جنوب غربي فرودگاه آبادان و منطقه درگيري رزمندگان اسلام با قواي متجاوز كه در يك درگيري ، هفتصد متجاوز عراقي در اين جزيره كشته شدند.
كوي ذوالفقاري : يادآور حماسه هاي رزمندگان اسلام در برابر متجاوزين عراقي كه با عبور از رودخانه بهمن شير قصد اشغال كامل آبادان را داشتند. شهيد درياقلي ، پيرمرد آباداني پس از مشاهده عراقيها در انتهاي كوي ذوالفقاري، خود را به رزمندگان اسلام رسانيد و خبر عبور عراقيها را از بهمن شير اعلام نمود.
بدين جهت تنديسي به نام پيك شهادت در ابتداي كوي ذوالفقاري نصب گرديده است .
بهمن شير: رودخانه اي است در حد فاصل خرمشهر و آبادان كه از كارون منشعب مي شود و به خليج فارس مي ريزد.
اروند، كارون و بهمن شير با ايجاد كمربندي از آب ، منطقه آبادان را تبديل به جزيره كرده است . بهمن شير در دفاع از آبادان نقش مهمي ايفا كرد.
شمال اين رود شاهد نبردهاي بزرگي از جمله نبرد عمليات ثامن الائمه (ع) بوده است .
همچنين نيروهايي از دشمن كه با عبور از بهمن شير وارد ذوالفقاريه آبادان شدند، تلفات بسياري ديدند.
مسجد جامع خرمشهر: نقطه اصلي مقاومت 35 روزه رزمندگان اسلام و يادآور فتح و پيروزي عملياتهاي بيت المقدس و خرمشهر و مركز فرماندهي و ستاد نيروهاي مردمي و محلي براي تبادل اخبار، تجهيز، تسليح و آموزش رزمندگان ، مداواي اورژانسي مجروحين و نگهداري موقت شهدا بود.
در مقابل مسجد جامع خرمشهر، ميدان بزرگي براي تجمعات و برگزاري مراسم دفاع مقدس توسط بنياد حفظ آثار و ارزشهاي دفاع مقدس احداث شده است .
بندر و گمرك : بندر و گمرك خرمشهر از مهمترين بنادر كشور قبل از جنگ بود.
ارتش عراق در وضعيتي هجوم خود را آغاز كرد كه گمرك خرمشهر مملو از اجناس بود كه تمامي اجناس آتش گرفته يا به غارت رفت .
مركز فرهنگي دفاع مقدس خرمشهر: (موزه جنگ ) واقع در مقابل رود كارون و جنب مخابرات كه توسط بنياد حفظ آثار و ارزشهاي دفاع مقدس مرمت ، بازسازي و احداث شده است و گوياي بسياري از وقايع مقاومت ، اشغال ، آزادسازي و بازسازي خرمشهر و داراي آثاري ارزنده و زيبا از دفاع مقدس همراه با معرفي شهداي گرانقدر خرمشهر مي باشد.
پل خرمشهر (پل استقامت ): اين پل روي كارون (بزرگترين رود ايران ) احداث شده و شمال و جنوب خرمشهر را به هم وصل مي كند و 616 متر طول و 8 متر عرض دارد.
اين پل كه تاريخي پرالتهاب و دردآور از دفاع و مقاومت را در دل دارد توسط دشمن منهدم و ويران شد امّا بعد از جنگ بازسازي و احداث گرديده است.
از شهرهاي مرزي استان خوزستان است كه در ساحل شرقي رود كرخه قرار دارد.
اين منطقه به علت وجود آستان مقدس حضرت دانيال ، يكي از محلهاي زيارتي و برگزاري دعاهاي كميل و ندبه و راز و نياز رزمندگان اسلام در طول جنگ بود.
دانيال نبي يكي از پيامبران الهي است كه حضرت علي (ع) درباره زيارت ايشان فرموده اند: "مَن زار اَخي دانيال كَمَن زارني "؛ هركس قبر برادرم دانيال را زيارت كند مثل اين است كه مرا زيارت كرده است .
شوش به دليل بمباران و زير آتش قرار گرفتن در طول هجده ماه خسارات فراواني ديده و بيشتر منازل و اماكن اين شهر و از جمله مقبره دانيال نبي (ع) تخريب شده است كه اين شهر، با عمليات فتح المبين از ديد و تير مستقيم متجاوزان خارج گرديد.
بچه هاي جبهه ، دزفول را با نام شهر بي در و پيكرمي شناختند كه اين كنايه بود از موشك باران مكرر آن توسط دشمن بعثي ؛ خصوصاً در اوايل جنگ كه هيچ حساب و كتاب خاصي نداشت ، همه شهر را مي زدند. مدخل و مخرج و ابتدا و انتها نداشت .
همه شهر مثل هم آسيب ديده بود.
"شهر موشكها"، "شهر پاتكها" و "شهر مقاومت " اسامي ديگري بود كه بچه ها روي اين شهر گذاشته بودند.
شهري كه تا آن زمان زخم دويست موشك و بيست هزار گلوله توپ دشمن را به جان خريده بود و همچنان برپا و استوار بود.
در سالهاي دفاع مقدس ، نمازجمعه باشكوه دزفول با حضور رزمندگان اسلام و پذيرايي مردم مقاوم آن ديار بعد از نمازجمعه در ايستگاههاي صلواتي فراموش نشدني است .
انديمشك در دوران دفاع مقدس ميزباني رزمندگان اسلام را به عهده داشت .
در مقرها و ايستگاههاي صلواتي انديمشك از فرزندان دلير ايران اسلامي پذيرايي مي شد.
در طول هشت سال دفاع مقدس اين شهر بارها مورد حمله هوايي دشمن متجاوز قرار گرفت .
از شهرهاي استان خوزستان است كه در ابتداي جنگ به اشغال عراق درآمد.
دشمن با عبور از تنگه چزابه به قصد رسيدن به اهواز، در چهارم مهر ماه 1359 شهر بستان را به اشغال خود درآورد كه در عمليات شهيد غيور اصلي در هشتم مهر ماه 1359 آزاد گرديد، ولي مجدداً در بيست و يكم مهر 1359 به اشغال عراق درآمد و تا عمليات طريق القدس در اختيار دشمن قرار داشت در عمليات طريق القدس در دهم آذر ماه 1360 بستان براي هميشه به دست رزمندگان اسلام آزاد شد و به آغوش ميهن اسلامي بازگشت .
مسجد جامع بستان محل تجمع رزمندگان اسلام و محل برگزاري مراسم عرفاني بود.
اولين نانوايي صلواتي جنب مسجد جامع از نقاط مهم و به ياد ماندني اين شهر محسوب مي شود.
از شهرهاي خوزستان است كه در شصت كيلومتري شمال غربي اهواز و در مسير جاده اصلي اهواز به بستان در تنگه چزابه واقع است ارتش متجاوز عراق در روزهاي اول جنگ ، سوسنگرد را به اشغال خود درآورد و با عبور از آن، تا دو كيلومتري حميديه پيشروي نمود.
رزمندگان جان بر كف ميهن اسلامي عملياتهاي مختلفي براي آزادسازي سوسنگرد انجام دادند و پس از چندين نبرد توانستند شهر سوسنگرد را از لوث متجاوزين پاكسازي نمايند.
سوسنگرد داراي نقاط ديدني بسياري است، از جمله تانك منهدم شده عراق توسط دو نفر از برادران پاسدار واقع در خيابان طالقاني جنوبي ؛ مقر گردان شهيد علم الهدي كه عمليات نصر هويزه از اين محل هدايت گرديد؛ مسجد جامع سوسنگرد، محل تجمع و اعزام رزمندگان اسلام و امداد مجروحين ؛ بانك ملي سوسنگرد در نزديكي پل اصلي سوسنگرد، مقر فرماندهي رزمندگان اسلام در درگيريهاي شهري با متجاوزين عراقي ؛ يادبود مقاومت زنان قهرمان سوسنگرد در جوار يك خانه مسكوني كه تعدادي از متجاوزين عراقي توسط زنان قهرمان اين شهر كشته شدند؛ محل نصب پل فنيخي بر روي رودخانه سوسنگرد و صالح حسن كه توسط شهيد چمران طراحي و اجرا گرديد؛ بيمارستان شهيد چمران سوسنگرد، محل نگهداري مجروحين منطقه عملياتي دشت آزادگان و محل اولين خاكريز و سد خاكي در جريان محاصره سوسنگرد در غرب اين شهر.
مركز تردد رزمندگان اسلام در كربلاي خوزستان و محل استقرار قرارگاههاي مختلف . شهر اهواز از روزهاي اول جنگ تحميلي زير آتش مستقيم توپخانه هاي ارتش عراق قرار گرفت و خسارات جاني و مالي فراواني بر اين شهر وارد آمد. ارتش عراق كه براي اشغال سه روزه خوزستان هدف اصلي خود را تصرف اهواز قرار داده بود، از دو محور براي اشغال و تصرف اهواز پيشروي كرد:
الف- محور طلاييه ، جفير، اهواز كه تا بيست كيلومتري اهواز پيشروي نمود؛
ب- محور چزابه ، بستان ، سوسنگرد، حميديه ، اهواز كه تا حميديه پيشروي نمود؛
احساس نگراني شديد از سقوط اهواز و سخن تكان دهنده امام كه "مگر جوانان اهواز مرده اند؟!" موجب شبيخون پاسداران اهواز به قواي دشمن و انهدام آنها شد. سپس با همكاري نيروهاي ارتش ، سوسنگرد و بستان آزاد گرديد. مهمترين عملياتي كه در منطقه اهواز به اجرا درآمد، عمليات بيت المقدس بود كه در دهم ارديبهشت 1361 آغاز شد كه با اجراي آن ، دشمن تا مرز عقب رانده شد و اهواز از محاصره دشمن در جنوب غرب آزاد شد. در روزهاي پاياني جنگ نيز نبرد بزرگي در اين منطقه درگرفت و در حالي كه دشمن با انبوهي از لشگرهاي خود به منطقه اهواز- خرمشهر هجوم آورده بود و اين منطقه را در معرض سقوط قرار داده بود، پيام هشدار دهنده امام ، همت نيروهاي مردمي را برانگيخت و دشمن تا مرز تعقيب شد.
رزمندگان اسلام و نيروهاي مردمي از سراسر كشور براي شركت در عملياتهاي مختلف و دفاع از ميهن اسلامي به شهر اهواز عزيمت مي نمودند و از اين شهر عازم خطوط مقدم جبهه مي شدند. بيمارستان شهيد بقايي واقع در انتهاي منطقه گلستان و معراج شهدا واقع در منطقه نورد ساختمان سپنتا دو نقطه مهم و فراموش ناشدني در طول هشت سال دفاع مقدس است.
دوكوهه منطقه اي است در شمال انديمشك كه پس از شروع جنگ به صورت مهمترين پادگان در شمال خوزستان درآمد.
اين پادگان عقبه يگانهاي عمل كننده در عمليات فتح المبين بود و پس از آن نيز به پادگان اختصاصي لشكر 27 حضرت رسول (ص) تبديل شد.
دشت نسبتاً وسيعي است كه از غرب رود كرخه آغاز شده ، تا نزديكيهاي سه راهي ابوغريب ادامه مي يابد و به لحاظ وجود امامزاده عباس در اين منطقه ، معروف به دشت عباس شده است .
اين دشت در عمليات فتح المبين كه به قصد تصرف ارتفاعات منطقه و آزادسازي بخش وسيعي از جنوب غربي ميهن اسلامي انجام شد، حدود 362 تانك و نفربر زرهي سوخته را كه گويي مثل قارچ سر از خاك بيرون آورده بودند به خود ديد و "دشت تانكهاي سوخته" لقب يافت .
سرزميني كه پانزده هزار اسير عراقي را در اين عمليات شاهد بود و به عملياتش نسبت فتح الفتوح و فتح المبين دادند.
اين سايتها متعلق به نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران است و در ضلع غربي شوش قرار دارد كه در روزهاي اول جنگ تحميلي به اشغال عراق درآمد.
با توجه به بهره برداريهاي نظامي ارتش متجاوز عراق از اين سايتها (مقر فرماندهي عراق در منطقه غرب رود كرخه )، رزمندگان اسلام براي آزادسازي اين منطقه در عمليات فتح المبين با مقاومت سرسختانه مواجه شدند، امّا پس از يك نبرد سنگين موفق به آزادسازي سايتهاي مذكور شدند و اين آزادسازي باعث تضعيف شديد روحيه ارتش متجاوز عراق شد.
اروندرود: از بزرگترين رودهاي جهان است كه از اتصال دو رود دجله و فرات تشكيل مي شود و در منطقه خرمشهر، كارون نيز به آن اضافه مي شود. اين رود كه از انتهاي جزيره بوارين ، مرز مشترك ايران و عراق را تشكيل مي دهد در دوره عثماني و همچنين بعد از تشكيل كشور عراق مورد طمع همسايه غربي ايران بوده است .
اين مناقشه با قرارداد 1975 الجزاير هموار شد، ولي رژيم عراق با لغو آن در شهريور 1359 و تحميل جنگ به جمهوري اسلامي، قصد تسلط و تثبيت حاكميت بر آن را داشت كه موفق نشد و مجدداً با پذيرش قرارداد 598، به مالكيت مشترك ايران و عراق بر اروند اعتراف كرد.
اروندكنار: يكي از بخشهاي آبادان است كه در 48 كيلومتري جنوب شرقي اين شهر و در انتهاي راه آسفالته آبادان - اروندكنار واقع شده است .
اين منطقه شاهد يكي از بزرگترين نبردهاي دوران جنگ (والفجر هشت ) بود. غواصان خط شكن شبانه از اين منطقه اروند گذشتند و خط دشمن را شكستند.
شهر غصبه (اروندكنار): در منطقه اروندكنار و مقابل شهر فاو كه توسط بنياد حفظ آثار و مسؤولان استان خوزستان جاده سازي و محوطه سازي شده و يادماني در اين محل احداث گرديده است .
روستايي است در غرب سوسنگرد. خط مقدم رزمندگان ستاد جنگهاي نامنظم و محل مجروحيت دكتر مصطفي چمران كه منجر به شهادت اين سردار سرافراز اسلام گرديد.
مدافعان دهلاويه ده روز سرسختانه در برابر دشمن مقاومت كردند تا اين كه در بيست و چهارم آبان ماه 1359 توان مقاومت باقي نماند و دشمن با اشغال دهلاويه ، خود را به سوسنگرد رساند.
پس از آزادي سوسنگرد چند بار براي آزادي دهلاويه اقدام شد و سرانجام در تاريخ بيست و هفتم شهريور ماه 1360 در عملياتي به نام آيةا... مدني (اولين شهيد محراب ) دهلاويه آزاد شد.
اين تنگه در شمال غربي بستان و در مسير جاده اي كه از مرز به طرف بستان كشيده شده، قرار دارد.
با انجام عمليات طريق القدس و تصرف و آزادسازي مناطق بستان و چزابه، ارتباط شمال به جنوب عراق از داخل ايران به طور كامل قطع گرديد.
دشمن براي باز پس گيري منطقه مهم و استراتژيك تنگه چزابه اقدام به عمليات سنگيني كرد كه رزمندگان اسلام بزرگترين حماسه را به نام عمليات مولاي متقيان در اول اسفند 1360 در اين منطقه به وجود آوردند و به يگانهاي زرهي و مكانيزه و پياده عراق كه از پشتيباني آتش سنگين و حملات هوايي برخوردار بودند، اجازه هيچ گونه پيشروي ندادند و با دادن دهها شهيد و مجروح، حملات متعدد دشمن را خنثي كردند.
تنگه چزابه يكي از محورهاي اصلي تهاجم عراق در روزهاي اول جنگ تحميلي بود.
اين تنگه به دليل قرار گرفتن در بين تپه هاي رملي و ميشداغ و هورالعظيم كه غيرقابل عبور براي يگانهاي نظامي است ، به تنگه چزابه معروف شده است .
يكي از محورهاي اصلي تجاوز و حمله ارتش عراق به شمال خوزستان محور فكه بود كه با عبور از اين محور، توانست خود را تا كنار رودخانه كرخه نزديك جاده اهواز ـ انديمشك برساند.
منطقه عمومي فكه ، رملي و سرزمين شنهاي روان است .
وقتي فكه سقوط كرد، نيروهاي پاسگاههاي جنوب فكه محاصره شدند و با زدن به بيابان، عقب نشيني كردند. اما عده اي در هنگام عقب نشيني راه را گم كرده و در اثر تشنگي شهيد شدند.
در سه عمليات فتح المبين ، طريق القدس و والفجر مقدماتي ، با عبور از رملها به دشمن حمله شد كه در دو عمليات اول اين مسأله رمز موفقيت بود. اما عمليات والفجر مقدماتي ، خاطره تلخي را در پي داشت . اين زمين علاوه بر آن كه مشهد تعداد قابل توجهي از رزمندگان اسلام است ، شاهد شهادت فرمانده بزرگ جنگ ، حاج حسن باقري و مجيد بقايي بوده است.
پس از آتش بس و پايان جنگ تحميلي، كميته تفحص شهدا در اين منطقه مستقر گرديد و پيكر شهداي زيادي را كشف نمود.
در اين منطقه تمامي موانع ، ميادين مين و استحكاماتي كه توسط دشمن احداث گرديده بود باقي است و هم اكنون مورد بازديد كاروانهاي راهيان نور قرار مي گيرد.
سيد شهيدان اهل قلم ، "سيد مرتضي آويني" هنگام ضبط برنامه " روايت فتح" از محل شهادت يكصد و سي شهيد عمليات والفجر مقدماتي ، در اين منطقه با مين برخورد نمود و به همراه مهندس يزدان پرست به درجه رفيع شهادت نايل گرديد. همچنين فرمانده تفحص شهداي لشكر 27 محمد رسول ا... (ص)، سردار شهيد محمودوند پس از هفت سال تلاش شبانه روزي در منطقه فكه و به دست آوردن صدها شهيد مفقود، عاقبت بر اثر برخورد با مين در بيست و دوم فروردين 1379 به خيل كاروان شهدا پيوست . محل شهادت اين سه شهيد در يازده كيلومتري فكه و نزديكي پاسگاه طاووسيه است .
شهري كه در همان ابتداي جنگ تحميلي مثل خرمشهر صددرصد ويران شد.
شهيد حسين علم الهدي و ديگر دانشجويان رزمنده اي كه آن روز در هويزه مي جنگيدند وقتي در محاصره كامل قرار گرفتند، تا آخرين نفر و قطره خون ايستادگي كردند و به شهادت رسيدند.
اما تا بازپس گيري اين نقطه ، بدن مطهرشان مثل آقا و مولايشان امام حسين (ع) روي زمين ماند. پيكر شصت و هفت تن از اين شهدا شناسايي گشته و در اين منطقه به خاك سپرده شد.
به كربلاي هويزه ، شهر شهيدان بي كفن و شهر مظلوم نيزمي گفتند. اين شهر توسط آستان قدس رضوي بازسازي گرديد.
تنها آثار باقيمانده از شهر، قدمگاه حضرت عباس (ع)، يك ساختمان و مقداري از خرابيهاي چند ساختمان است كه اين قدمگاه اخيراً بازسازي شده ، محل زيارت رزمندگان و مردم گرديده است .
منبع سوراخ شده در نزديكي قدمگاه و همچنين چند دستگاه تانك منهدم شده دشمن ، كنار رودخانه روي سكو مستقر شده است كه آثار ديگري از جنايات عراق است .
يكي از محورهاي اصلي حمله عراق در روزهاي اول جنگ (31/6/59) محور نشوه ، طلاييه ، كوشك - اهواز بود و دشمن توانست از اين محور خود را تا بيست كيلومتري اهواز برساند.
طلاييه تا پايان جنگ در اشغال عراق باقي ماند. در عمليات خيبر، نبرد سنگيني در اين محور به وقوع پيوست، اما مواضع دشمن در طلاييه فرو نريخت .
عراق مجهزترين و بيشترين موانع و استحكامات خود شامل انواع دژ، ميادين مين ، تله هاي انفجاري ، سنگرهاي بتوني و سيمهاي خاردار را در منطقه ايجاد نمود و تصور نمي كرد كه رزمندگان بتوانند از اين همه موانع و استحكامات عبور نمايند و خود را تا نزديكي پد شرقي جزاير مجنون و پل نشوه برسانند. قابل توجه است كه بسياري از سنگرها و موانع عراق همچنان باقي مانده و كميته تفحص شهدا نيز در اين منطقه پيكرهاي مطهر زيادي را كشف كرده است .
يادمان و حسينيه شهداي گمنام ، محلي براي زيارت مردم شهيدپرور و جوانان شده است .
نقاط مهم منطقه طلاييه عبارتند از:
ـ پل نشوه
ـ پد شرقي جزاير مجنون
ـ انواع دژ، ميادين مين، تلههاي انفجاري، سنگرهاي بتوني، موانعخورشيدي، سيم خاردار
ـ طلاييه قديم و طلاييه جديد
ـ حسينيهي شهداي گمنام
منطقه مرزي شلمچه در منتهي اليه غرب خرمشهر واقع شده است . از جنوب و غرب به عراق وصل است و خودش در يك زاويه قائمه اي كه بدين شكل ساخته شده ، قرار گرفته است . دشت شلمچه تا عمق خاك عراق ادامه دارد. به ادامه شلمچه در آن طرف مرز، شلمچه عراق مي گويند.جزاير مجنون (خيبر)، كانالهاي زوجي و پرورش ماهي و نهرهاي جاسم و دوعيجي در شلمچه عراق واقع است . محور اصلي تهاجم ارتش عراق به سمت خرمشهر و شرق كارون ، شلمچه بود. عراق توانست با اعزام چندين لشكر مكانيزه ، پياده و زرهي ، پس از 35 روز جنگ ، خرمشهر را اشغال كند و با عبور از رودخانه كارون ، خود را به جاده آبادان - ماهشهر برساند.
دشمن در سال 1364 به دنبال مشاهده پيشرويهاي رزمندگان اسلام ، به فكر ايجاد مانعي غيرقابل عبور براي نيروهاي اسلام افتاد. بنابراين پيرو تدابير پدافندي خود، در شمال جزيره بوارين ، آب زيادي را در زميني به وسعت 75 كيلومتر مربع رها ساخت . آب گرفتگي فوق توسط كانالي به عرض دو كيلومتر از سمت پاسگاه زيد از طريق هورالعظيم تغذيه مي شد. عمق آب گرفتگي شلمچه در زمان جنگ با توجه به كنترل آن توسط دشمن حداكثر به يكصد و هفتاد سانتيمتر مي رسيد كه بدين ترتيب درياچه اي مصنوعي با عمق كم كه پيشروي قايق و غواص در آن نيز با مشكلاتي همراه بود، ايجاد كرده بود.
از ديگر مواضع پدافندي دشمن ، كانال زوجي بود؛ كانال دو رديفه اي به طول تقريبي هشت كيلومتر و عرض چهل متر و شامل دو شاخه بيست متري كه به فاصله چهار متر از يكديگر قرار گرفته اند. كانال زوجي تقريباً شمالي - جنوبي است كه از يك طرف به كانال ماهيگيري و از سمت ديگر به اروند متصل مي باشد. دژ مرتفعي با مواضع مثلثي شكل ، غرب كانال را بر شرق آن مسلط ساخته است . داخل مثلثيها مواضع ديگري شبيه به مثلث تعبيه شده است . مواضع مثلثي ، پيشرفته ترين طرح پدافندي بود كه توسط اسرائيل طرح ريزي و در اختيار صدام قرار داده شد. ايجاد مواضع مثلثي در اين نقطه باعث شد كه قوت خطوط پدافندي در اين منطقه استحكام بيشتري نسبت به تمام خطوط پدافندي عراق داشته باشد.
عمليات كربلاي پنج كه مهمترين عمليات ايران است در اين منطقه انجام شد و ماشين جنگي عراق نابود شده ، يگانهاي زيادي از آن منهدم گرديدند و بيش از 45 هزار نفر از عراقيها كشته و زخمي شدند. پس از عمليات كربلاي پنج آثار باقيمانده از شهدا در محل يادمان شهداي شلمچه
جمع آوري شد كه زيارتگاه ميليونها نفردر طول سالهاي اخير شده است . حضور پرشور مقام معظم رهبري در تاريخ هشتم مهر ماه 1378 در مشهد شهيدان شلمچه ، نورانيت خاصي به اين منطقه داد و بنا به دستور معظم له، مقرر شد يادمان شهداي شلمچه و فضاهاي مورد نياز و جاده هاي ضروري ، طراحي و اجرا شود.
مناطق مهم منطقه عملياتي كربلاي پنج عبارتند از:
- پاسگاه مرزي ايران و عراق در شلمچه در فاصله هفتصد متري يادمان شهداي شلمچه كه در عمليات كربلاي پنج به سه راهي امام رضا (ع) معروف بود؛
- نقطه اصلي قتلگاه شهداي شلمچه كه بنا به دستور مقام معظم رهبري و فرماندهي كل قوا، بناي يادبودي توسط آستان قدس رضوي در اين مكان احداث خواهد شد. ضمن آن كه هشت شهيد گمنام كه توسط كميته تفحص شهدا به دست آمده اند در اين مكان دفن هستند.
روزهاي پاياني اسفند كه از راه مي رسد، "سرزمين نور" دلت را هوايي مي كند و فكر ديدن آشيانه پرندگان سبكبالي كه همين چند سال پيش هر روز خبر پروازشان را مي شنيدي، به سرت مي زند.
بار سفر مي بندي و با كاروانيان همراه مي شوي تا نام تو نيز در دفتر "راهيان سرزمين نور" ثبت شود. سالها بود كه به ياد دوكوهه، فكه، دهلاويه، هويزه، طلائيه، شلمچه و حسينيه با شهيداني كه مي شناختي، سر مي كردي. خيلي دوست داشتي آن جا را از نزديك ببيني، ايثارگريهايشان را مرور كني و آنها را دوباره بر لوح خاطرات قلبت حك كني.
حتماً مي خواهي سال را با لحظه ناب "احسن الحال" در كنار تربت پاك شهيدان نو كني.
اواخر ماه صفر است، عزاداري براي سيد و سرور شهيدان حضرت ابا عبدا... الحسين(ع) در كربلاي ايران هم صفاي ديگري دارد، اتفاقاً از آن جا به "نينوا" هم نزديكتري، همان جا مي تواني رو به كربلا بايستي و سلام دهي: "السلام عليك يا ابا عبدا... و علي الارواح التي حلت بفنائك..."
به شلمچه هم كه رسيدي به ياد بهشت مي افتي، همان جا كه قطعه اي از كربلاست و بوي بهشت مي دهد، درست همان جا كه وقتي حضرت رضا (ع) هنگام عزيمت به خراسان نماز خواندند، از شهادت گروهي از شيعيان در آن خبر دادند ... و هنوز هم شهيداني در آن جا آرميده اند.
من خودم نيز اگر شهدا بطلبند تا چند روز ديگر عازم اين سرزمين هاي مقدسم.
تصميم گرفتم براي آشنايي بيشتر زائراني كه "جبهه هاي خوزستان" را براي سفر انتخاب مي كنند در اين وبلاگ به تدريج به معرفي اجمالي برخي از جبهه ها و مكانهاي مهم تاريخ دفاع مقدس بپردازيم.
من رو با نظرات، انتقادات و پيشنهادات خودتون راهنمايي كنيد.
اگه هم مطالب جديدي داريد برام بفرستيد.
يا علي
سال خوبي داشته باشيد.
التماس دعا
تصميم گرفتم براي آشنايي بيشتر زائراني كه "جبهه هاي خوزستان" را براي سفر انتخاب مي كنند در اين وبلاگ به تدريج به معرفي اجمالي برخي از جبهه ها و مكانهاي مهم تاريخ دفاع مقدس بپردازيم.
